Kan Khawhar Hla Hi

27/08/2010 03:34

- Pahlira

A hming

Tuna khawhar hla, lênkhawm hla kan tih tâk bera hi tun hma chuan ‘Hla Bu Tê’ ti mai

thin khan ka hria a, ka hre sual zâwk emaw ni. Chumi hnuah chuan ‘Kristian Hla Thar Bu’ an ti leh a, Synod-in a chhut nawn vawi sâwm pakhatna 1974 thleng khan a kâwmah pawh chuti ang chuan a la chuang a. Engtik atang khan nge Synod-in a chhut tâk loh kan hre lo va, tun hnuah hian a hman hman kohhran leh eng pawl pawl emaw ten duh dan dan leh duh zah zah kan chhu nawn ta mai a. Chu mai ni lovin, tawng danga lehlin te pawh a ni ta zêl a, mamawhtu kan lo pun zêl tâkah chuan chuti anga tih chu a lo tul ta a ni a, a lawmawm lamah ngaih tur a ni ang a, a bu hmingah pawh ‘Lênkhawm Hla Bu’ tih a ni ta a, a dik phian a; amaherawhchu, a chhu nawntu emaw, a letlingtu emaw a tuate pawh hian a phuahtute hming bo lo tur zawnga tih tum a duhawm khawp mai.

 

Khawhar hla lo pian dan

Hei hi a ngaihnawm viau va, sawi zen zen a ni lova tlângpui deuhvin i’n sawi teh ang.

 

Mizote hi kan vannei khawp a, Chanchin Tha kan dawn atanga kum sarih (1906)-ah ram pum tuam Thlarau Thianghlima harhna a lo thleng a. Tum li teh meuh a lo thleng a, chung harhna chuan to ruah hmasain ram a tihnâwng a, lei châra lo inphûm bo tiak thei chi hrang hrang a titiak ang mai hian thim thuneihnain a awpbehte a chhan chhuakin ringtu chak lote a tichak thar a, Chanchin Tha ram a zauh nasa hle a, Mizoram tan chuan chûng harhnate chu malsawm ruahpui a ni tak meuh a.

 

Heng harhnate zingah hian a tum thumna (1919) leh a chhunzawmtu a tum linate hi a thawk nâa sawi a ni a, a tum thumna (1919)-ah phei hi chuan an piangthar nasa a, hripuiin a nuai nêm mite rilruah vanram ngaihna a zual a, chu bâkah Mizo zai hlui Pûma zai leh Tlânglam zaite chu kohhranin khauh takin a khap si a, Pûma zai ngat phei kha chuan ringtu tam tak a hnûk lêt a ni a, chuti anga zai duh ber hnam nih nâk alaia an hla neih ve te sakhaw tharin ramhuai thila ngaia a hnâwlsak tâk si-ah chuan an chêp ta em em a, chutah kum 1920 tir lamah chuan Patea (1894-1950) hmangin Pathian Thlarau Thianghlimin Mizo zai hrûlah nêm dam duaiin hla a rawn pe ta a “Ka ropuina tur leh ka himna tur’ tih hi. Chumi hnuah kum 1922-ah Mizo îrâwma chhuak hla pahnihna C.Z. Huala (1902-1994) hnenah ‘Lei lal puan ropui chu a tlâwm ang’ tih a rawn pe leh a, a pathum nan kum 1922-ah bawk R.L. Kâmlala (1902-1965) hnenah ‘Rinin thlir thiam ila’ tih a rawn pe leh a. Ti chuan, harhna tum thumna chuan hla phuahtu mi 22 a hring a, harhna tum linain mi 13 a hring a, an vaiin mi 35 an ni a, an zingah hmeichhia

pathum an tel a. An hla runpui chu 1920-1930 thleng a ni a, phuah tam deuh leh phuah tlêm deuh an awm a. Pakhat chauh phuah pawh mi 13 an awm a; mahse, a vai hian hla nung reng a ni vek. Ti chuan, kan khawhar hlate hi Thlarau Thianghlimin mi bîkte hnenah hun bîk neia a rawn pêkte a ni a, a chhuah tan atanga vawiin thlengin kum sawmkua kan hmang ta a ni, eng chen tak la hmang ang i maw.

 

Khawhar hla hlutna

Kan sawi thiam dawn lo va, kan sawi nêp zo vek ang tih a hlauhawm ang reng a; mahse, sawi hrâm a tul si a, kan lo ngaihtuah chhunzawm hlawm atan pawh i’n sawi hrâm dawn teh ang.

 

1) Hnam ro a ni: Hnam thil nazawng hi hnam ro a ni lo va; ro chu thil hlui tihchhiat leh dehral mai mai thiang lo, hnam tana thil hlu hi a ni. Khawhar hla pawh hi chuti anga hnam ro chu a ni.

 

2) Mizo thu leh hla tihausatu a ni: Hla hi hla a nihna chhan chu sak theiha thu hlang solfaa a thlûk siam vang ngawt a ni lo va, chutia kan tih avang chuan kan Pathian biakna hla, hla thu tel lova kan sak thinte hi hla a ni lo, kan tihna chu a ni lo. Amaherawh chu, hla chuan hla thu tawngkam, thu ringawt aia ril leh mawi, thinlung khawih a nei hrang a. Entir nan, ‘Thlafam ngaia tlai ni lên chu thinlai a zîng riai e’ tih hi thu chuan lo sawi dawn ila ‘Mitthi ngaia ni lên chu thaw a ipik ngei e’ tih emaw a ni ang a, lung a kuai lovin sak tui pawh a har viau ang. Mizo hla hluite kha hla thu mawi tak tak nena phuah an ni a; mahse, chungte lah chu sak thiang lovah kan dah zo tawh si a, kan tunlai hlate lah hla thu tel lova phuah deuh vek an ni a, hla thu mawi tak tak nena siam chu kan khawhar hla hi a ni ta mai a. Chu vang chuan, khawhar hla hi kan thu leh hla tihausatu a ni.

 

3) Lusûnte tan a hlu: Keiniho hi hnam azawnga thihna la runthlâk leh lusûn tuar nâ kan ni awm mang e tih tur kan ni a. Chu chu kan intawrhpui dan leh insâwngbawl danah hian a hriat a. Chuti ang kan nih avang te pawh a ni ang chu Pathianin a bîk taka khawhar hla min pêk ni. Lusûn lunglên bilhpuan sina rilruin arbo a zawn lai ngat hi chuan hla pakhatin ‘Ka hawi vêla engkim mai hian ka lung min lên’ a tih ang maiin engkim mai hian lung a tilêngin khua a har vung vung mai a ni a, chutih laia

 

Thlafam ngaia tlai ni lên chu thinlai a zîng riai e;

Kîr leh reng hian an mawi si lo,

Hnutiang an chhawn khawvel ram hi;

An sul i hnu rûn chhung zau leh laitual zawng hi,

Ka tah mittui an chang zo ta (C. Zachhunga)

 

han tih te hian tawngkaa a sawi chhuah thiam si loh, thinlunga tawrhna kha a rawn sawi chhuak a, mittui a ko chhuak a; mahse, chutih rual chuan lehlamah chu ngei chuan lunglên a riam ve thung a, chutah

 

Varparh Arsi Chhandamtu lalna ramah chuan,

Lei lungngaih buai leh hrehawm zawng hi,

Damlai chhûmpui hi a zîng tawh lo’ng

Tapin kan inthen tawh lo vang (Zasiama) tih te,

 

Lei lal puan ropui chu a tlâwm ang,

Lei pangpâr mawite pawh a chuai thei;

Kan damlai ni pawh hi a lo la tla ngei ang,

Mahse, Lal duhawm Isua ka nei (C.Z. Huala) han tih leh te hian mittui kârah then tâk hmangaihte hmêl leh Chhandamtu Lalna ram leh hnêmtu Lal Isua hmêl a lo lang kawp a, mittui luang zawih zawih chunga thlamuanna leh lungawi rûkna a thlen bawk a. Chu vangin, khawhar hlate hi lusûnte tan lunglên riamtu a nih rualin Thlarau mita

vanram hmuhtirtu a ni a, a hlu a ni.

 

4) Hla kan hauhsak phah: Thu leh hla changkang leh hausa an tih te hi thu leh hla an ngahin an thu leh hla a rilin a thûk a; kan thu leh hlate hi la naupang hle mah se, kan khawhar hla hian hlaah min tihausain min tiphuisui em em mai a ni.

 

5) Mizote min tipumkhattu leh min timizotu a ni: Thihna hi chhiatna tâwp mittui tlâk nî ni mah se, kawng lehlamah chuan kohhran leh pawl thliar lova khawtlang mipui min ko khawmtu a ni ve tlat mai a, kan hriat theuh angin Mizo khawtlangah chuan, phai lam khawpuiah pawh ni se, mitthi a awm tih kan hriat phawt chuan tuma phût leh tirh vang ni hauh lovin Mizo kan nihna a vangin mitthi in kan pan khawm a, mitthi inah chuan khawhar hla a bîka Pathianin min pêk bîk – tu vêng, tu khua, tu kohhran ta bîk mah ni miah lo – Mizo kan nih vanga kan ta theuh hmangin kan lêngkhawm a, heti anga kan lênkhawm hian thalai leh nu leh paah innêlna leh inpumkhatna kan neih phah a, a nihna takah chuan he khawhar hla hmang hian Mizo Kristianten pawl rilru tel miah lovin van khawpui kawtchhuah panin kan zai dup dup a ni ber mai a. Chu mai ni lovin heti anga khawhar ina kan zai thin hian Mizo kan nihzia a tilang a, Mizo kan nihna puangtu a ni pawh kan ti thei ang. Chu vang chuan, khawhar hla hi Mizote min phuarkhawmtu leh min timizotu a ni.

 

Thu tlângkawmna

Kan khawhar hlate lo tiahna lei tha chu Thlarau Thianghlima harhna lei thaah a ni a, chutah chuan Pathianin mi bîk 35-te hnenah hun bîk neia a rawn pêk mittui nena an rawn auchhuahpui an ni a. An hlate hi kan phuah pawh an ti lo va, Pathian min pêk an ti ngat vek a ni. A lo to chhuahna a thûkin a rîl a, zûn pawh an nei reng hlawm a ni. Khawvela kan awm chhung hi chuan kan la thi zêl dawn ngei mai a, khawhar hla hi mamawh loh hun kan nei dawn lo a ni. Mizo kan nih chhung chuan khawhar hla hi kan sa ang a, khawhar hla kan sak loh hun hun chu Mizo kan nih loh hun a ni ang.

 

Reference

1. Harhna: Mizoram Revival Centenary

Souvenir (1906-2006).

2. Harhnain a hrin hla leh a phuahtute:

Dr. Laltharmawia

- Hruaitu Arsi , July2010

 

Comments

No comments found.
 

Contact

Search site

 

 

NGAIHDAN

THU KAM HNIH KHAT


ShoutMix chat widget

 

TLAWHTUTE


counter globe

 

MIZO LEH ENGLISH THUFIAHNA

Freelang Dictionary
MIZO => ENGLISH :
ENGLISH => MIZO :

Whole word

 

ZOTUI THIANG WEBSITE

http://zotuithiang.webnode.com

 

ZOTUI THIANG GROUP(MAIL)

Google Groups
Subscribe to Zotui Thiang Group
Email:

 

ENG WEBSITE ATANGIN NGE HETAH?

 

MizoMizo Kan Nih Kan Lawm E